Obraz stworzony przy użyciu AI

Czy można temu zaufać? Jak gry mogą uczyć krytycznego korzystania z mediów

Każdego dnia podejmujemy decyzje na podstawie informacji. Czytamy nagłówki, przeglądamy media społecznościowe, oglądamy filmy, analizujemy statystyki i słuchamy opinii innych osób. Często mamy zaledwie kilka sekund, by ocenić, czy dana informacja wydaje się wiarygodna.

Jednak informacje nie zawsze są jednoznaczne. Fotografia może być autentyczna, a mimo to przedstawiona w niewłaściwym kontekście. Dane statystyczne mogą być poprawne, ale niepełne. Nagłówek może wyolbrzymiać to, co rzeczywiście napisano w artykule. Nawet szeroko udostępniany post może pochodzić z niewiarygodnego źródła.

Umiejętność poruszania się w tym środowisku jest ważnym elementem umiejętności korzystania z mediów. Komisja Europejska opisuje ją jako zestaw umiejętności, wiedzy i rozumienia, które pozwalają skutecznie i bezpiecznie korzystać z mediów, w tym umiejętności krytycznego myślenia potrzebne do dokonywania ocen, analizowania złożonych realiów oraz odróżniania opinii od faktów.

Gry mogą być interesującym sposobem ćwiczenia tych umiejętności, ponieważ pozwalają przełożyć abstrakcyjne wskazówki na decyzje, konsekwencje i refleksję.

Od informacji do działania

Większość z nas zna zalecenia takie jak: „sprawdź źródło”, „porównaj informacje”, „przeczytaj więcej niż sam nagłówek” czy „poszukaj dowodów”. Wyzwaniem jest stosowanie tych zasad, gdy informacje napływają szybko, a poszczególne źródła są ze sobą sprzeczne.

Gra może przekształcić taką sytuację w ćwiczenie. Wyobraźmy sobie, że osoba grająca musi zdecydować o przyszłości przestrzeni publicznej w fikcyjnym mieście. Przed podjęciem decyzji otrzymuje post w mediach społecznościowych, krótki materiał informacyjny, dane statystyczne oraz wypowiedź innej postaci. Źródła te nie są ze sobą w pełni zgodne.

Osoba grająca może działać od razu, poszukać kolejnego źródła, sprawdzić pochodzenie danych statystycznych albo zweryfikować, czy obraz rzeczywiście dotyczy omawianego wydarzenia. Zamiast zapamiętywać listę kontrolną, ćwiczy stosowanie jej w praktyce.

Więcej niż „prawda czy fałsz”

Umiejętność korzystania z mediów staje się bardziej użyteczna, gdy wykracza poza prosty wybór między tym, co „prawdziwe”, a tym, co „fałszywe”. Informacje wprowadzające w błąd często wykorzystują brak kontekstu, wybiórczą prezentację lub przesadną interpretację, zamiast opierać się na całkowicie zmyślonym twierdzeniu.

Na przykład post w fikcyjnej grze może informować, że projekt będzie kosztował trzy razy więcej, niż przewidywano. Podana kwota może jednak pochodzić ze starej wersji propozycji. Inny post może głosić, że niemal wszyscy sprzeciwiają się projektowi, mimo że w badaniu opinii wzięła udział jedynie niewielka grupa. Fotografia może być autentyczna, lecz wykonana w innym miejscu lub czasie.

Dobrze zaprojektowana gra może nagradzać jakość rozumowania osoby grającej, a nie wybór jednej z góry ustalonej opinii. Czy sprawdzono więcej niż jedno źródło? Czy poszukano dowodów? Czy zauważono, jakich informacji brakuje? Czy pojawienie się nowych informacji skłoniło osobę grającą do zmiany pierwotnej oceny?

Projektowanie doświadczenia

Gry w naturalny sposób tworzą cykl informacji, wyboru, konsekwencji i refleksji. Osoba grająca może podjąć nietrafną decyzję, zobaczyć jej skutki i wypróbować inną strategię, bez traktowania błędu jako końca procesu uczenia się.

Taki sam proces uczenia się może zachodzić podczas tworzenia gry, a nie tylko w trakcie grania. Zaprojektowanie nawet prostej rozgałęzionej historii wymaga od osoby tworzącej grę zastanowienia się nad sposobem przedstawiania informacji i ich wpływem na wybory osoby grającej.

Co osoba grająca wie na początku? Które źródło wydaje się wiarygodne? Jakiego kontekstu brakuje? Kiedy powinny pojawić się nowe dowody? Co się stanie, jeśli decyzja zostanie podjęta zbyt szybko? Czy dwie osoby mogą w uzasadniony sposób odmiennie zinterpretować te same informacje?

Są to pytania związane z projektowaniem gier, ale także z umiejętnością korzystania z mediów. Zachęcają osoby tworzące gry do refleksji nad dowodami, sposobem przedstawiania informacji, wiarygodnością i niepewnością. Takie ćwiczenie nie wymaga zaawansowanych umiejętności programistycznych: już prosta interaktywna historia niewymagająca kodowania może zapewnić wartościowe doświadczenie edukacyjne.

Jak wpisuje się w to projekt EU Video Games?

Temat ten wiąże się z jednym z obszarów szerszego projektu EU Video Games. Projekt koncentruje się na demokracji i uczestnictwie, obywatelstwie europejskim i wartościach europejskich oraz umiejętnościach cyfrowych, wykorzystując uczenie się oparte na grach, aby edukacja obywatelska była bardziej interaktywna i dostępna.

Obecne zasoby projektu obejmują fiszki dotyczące demokracji i UE, przewodnik techniczny dotyczący tworzenia gier bez kodowania oraz przewodnik merytoryczny dotyczący włączania treści edukacyjnych do gier. Na stronie internetowej są już dostępne także gry modelowe, szablony oraz zestaw narzędzi do tworzenia gier. W ramach projektu planowane są również samouczki i gry stworzone przez młode osoby uczestniczące w projekcie. W tym szerszym kontekście kompetencje medialne i informacyjne, w tym mierzenie się z dezinformacją, mogą być analizowane jako jeden z możliwych tematów obywatelskich i cyfrowych, a nie jako główny przedmiot projektu.

Dzięki temu umiejętność korzystania z mediów stanowi dobry przykład tego, jak abstrakcyjne kompetencje obywatelskie lub cyfrowe można przełożyć na rozgrywkę: nie poprzez wskazywanie osobom grającym, w co mają wierzyć, lecz poprzez skłanianie ich do sprawdzania informacji przed podjęciem decyzji.

Zadawaj lepsze pytania

Rzeczywiste środowiska informacyjne wiążą się z niepewnością. Dwa wiarygodne źródła mogą podkreślać różne aspekty tej samej kwestii. Dowody mogą być niepełne. Nowe informacje mogą zmienić stan naszej wiedzy.

Gry szczególnie dobrze oddają tę niepewność, ponieważ informacje mogą pojawiać się stopniowo, a decyzje rozwijać się z czasem. Zamiast pytać wyłącznie „Czy to prawda, czy fałsz?”, osoby grające można zachęcać do zadawania lepszych pytań:

  • Kto stworzył tę informację?
  • Jakie dowody ją potwierdzają?
  • Jakiego kontekstu może brakować?
  • Czy mogę ją potwierdzić w innym źródle?
  • Co mogłoby skłonić mnie do zmiany zdania?

Celem nie jest wzbudzanie w osobach grających podejrzliwości wobec wszystkiego. Chodzi o wyrobienie nawyku sprawdzania, porównywania i ponownego rozważania informacji przed podjęciem działania.

Gry nie mogą rozstrzygać, w co ludzie powinni wierzyć. Mogą jednak zapewnić bezpieczne środowisko, w którym można ćwiczyć dochodzenie do bardziej świadomych ocen.

Czasem najmądrzejszym posunięciem nie jest szybsze podjęcie decyzji. Najpierw warto sprawdzić informacje.

 

Źródła: